هميشه در كوهستان، آرام حركت كنيم و هيچ سنگي را به پايين نغلتانيم. از دويدن بپرهيزيم و خود را درگير مسيرهاي ناشناخته نسازيم. در موقع باران و رعد و برق پناه گرفته و بدانيم رعد و برق غالباً بر قله ها و تيغه هاي سنگي و مناطق مرتفع برخورد مي كند. در اين هنگام تمام وسايل فلزي مانند ساعت، كلنگ و كرامپون را از خود دور كرده و در پناه سنگي به فاصله 3 تا 5 متري روي زمين بنشينيم و عايقي مانند كوله پشتي يا طناب زير خود قرار دهيم. به محض مشاهده هواي نامساعد و قبل از بحراني شدن هوا از پوششهاي حفاظتي خود مانند لباس بادگير، كلاه، دستكش استفاده كرده و با مشاهده اولين نشانه هاي بيماري مانند تنگي نفس و خستگي مفرط در ميان اعضاي گروه،‌ فرد بيمار را به پايين انتقال دهيد.

كمكهاي اوليه: جعبه کمکهای اولیه مناسب یکی از مهمترین وسایلی است که باید در هر سفر همراه شما باشد. این جعبه نه تنها در سفرهای خارج از جاده بلکه در کلیه مواقع اضطراری مانند سیل،  زلزله، آتش سوزی، تصادفات و غیره می تواند کار ساز باشد. اقلامی که در زیر به آنها اشاره شده یک لیست کامل از یک جعبه کمکهای اولیه مناسب است. شما می توانید بر اساس نیاز، بخشی از آن را حذف یا به آن اضافه کنید. این لیست بر اساس تجربه و مراجعه به سایتهای پزشکی تهیه شده و حذف اقلام آن توصیه نمی شود.

ـ چسب زخم بندي 5 عدد

ـ چسب رولي كوچك پارچه اي 1 عدد

ـ باند كشي 5 سانت 1 عدد

ـ گاز استريل 4 عدد

ـ پماد سوحتگي 1 عدد

ـ پماد بتادين يا تترا سيكلين 1 عدد

ـ پنس 1 عدد

ـ قيچي 1 عدد

ـ پد الكله آنتي سپتيك 1 بسته

ـ قرص استامينفون ساده 6 عدد

ـ قرص متوكلوپراميد 6 عدد

ـ قرص رانيتدين 6 عدد

ـ پرل نيتروگليسيرين 6 عدد

ـ باند ساده 10 سانت 1 عدد

ـ قرص انتي اسيد 6 عدد

ـ قرص استازولاميد 6 عدد

ـ قرص ديفنوكسيلات 6 عدد

ـ مشمع ضد درد 1 عدد

ـ پودر او آر اس 2 عدد

سایر لوازم:

ـ سوت 1عدد

ـ چراغ قوه یک عدد + باتري كوچك 4 عدد

ـ كبريت 1 بسته

ـ دستمال كاغذي 1بسته

ـ پلاستيك ضد آب بزرگ 2 عدد

ـ نخ و سوزن 1 عدد

ـ دستكش معاينه لاتكس يكبار مصرف 1 جفت

ـ قرص كلر 4 عدد

ـ فندك 1 عدد

ـ سنجاق قفلي 3 عدد

ـ ني 2 عدد

ـ پد ضد سرما زدگي انگشتان 1 بسته

ـ كيسه خواب اورژانس 1 عدد

ـ قطب نما 1 عدد

ـ چاقوي چند منظوره 1 عدد

ـ مداد و کاغذ يادداشت 1 عدد

ـ قرص الكل جامد 4 عدد

ـ مواد غذايي فشرده شده 4 عدد

راهنماي كمك هاي اوليه:

ـ با استفاده از دو دستكش معاينه شرايط تميز بودن محيط زخم بندي را رعايت فرماييد.

ـ از چسب رولي پارچه اي در موارد زخم بندي ها، آتل بندي ها و هم چنين در ترميم چادر و كيسه خواب و غيره مي توانيد استفاده نماييد.

ـ پس از مصرف پمادها درب آنها را محكم ببنديد تا از آلوده كردن ساير لوازم پيشگيري شود.

ـ از آبسلانگ جهت آتل بندي انگشتان صدمه ديده مي توان استفاده كرد.

راهنماي مصرف داروها:

موارد مصرف قرصها به شرح زير است:

 

ردیف

نام دارو

نحوه مصرف

موارد مصرف

1

قرص استامینفون

هر 6 ساعت

سر درد ، التهاب، سرما خوردگي، كوفتگي

2

قرص متوكلوپراميد

هر 6 ساعت

سر گيجه، تهوع، استفراغ

3

قرص رانيتيدين

قبل از غذا

سوزش سر دل، تهوع، درد سر دل، زخم معده

4

قرص آنتي اسيد

بعد از غذا 1 تا 2 عدد

ترش كردن، سوزش سر دل

5

قرص ديفنوكسيلات

هر 6 ساعت 1عدد

دل درد، اسهال، دل پيچه

6

قرص استازولاميد

هر 6 ساعت 1 عدد

ارتفاع زدگي، بي خوابي در ارتقاع، سردرد در ارتفاع

7

پرل TNG

هر 5 دقيقه زير زباني حد اكثر تا 3 عدد

درد سينه يا سابقه مشكل قلبي، درد قفسه سينه با حالت تهوع و تنگي نفس و عرق سرد

تذكرات:

ـ با توجه به تاریخ انقضای داروها، باید هر 6 ماه با کنترل داروها، داروهای تاریخ کذشته از دور مصرف خارج و داروهایی با تاریخ اعتبار جدید جایگزین شوند.

ـ بهتر است کیف امداد در دمایی بین 2 تا 30 درجه سانتی گراد نگهداری شود.

ـ هنگامی که چراغ قوه را استفاده نمی کنید، بهتر است باطری های آن را خارج کرده و پیش از هر برنامه باطری نو در آن جایگزین کنید.

ـ در صورت مصرف هر کدام از لوازم کیف امداد و نجات، باید در نزدیک ترین زمان و پیش از شروع برنامه ی بعدی آن وسیله را جایگزین کرد.

ـ پیش از شروع هر برنامه همه ی لوازم کیف امداد و نجات را با فهرستی که از پیش تهیه کرده اید، کنترل کنید تا موردی جا نماند.

ـ داشتن نقشه در جهت یابی و پیدا کردن مسیر صحیح در برنامه های کوه نوردی در درجه نخست قرار دارد.

اقدامات اولیه: در هر فعالیت ورزشی امکان بروز آسیبهای ورزشی وجود دارد. کوهنوردان به خاطر ماهیت خاص ورزش کوهنوردی در معرض آسیب بیشتری قرار دارند. هر چند پیشگیری مقدم بر درمان است ولی آگاهی از درمان صحیح و انجام آن می تواند از آسیبهای بیشتر و وخامت آن پیشگیری کند. اغلب آسیبهای ناشی از ورزش از نوع آسیبهای بسته مانند پیچ خوردگی، ضرب دیدگی و کشیدگی ها می باشد. برخورد اولیه مناسب با این آسیبها در کاهش مدت زمان لازم برای باز توانی کامل و روند بهبود آن بسیار موثر خواهد بود. با توجه به مکانیسم غالب آسیبها، اقدامات اولیه مناسب بشرح زیر انجام می شوند. این اقدامات به صورت PRICES خلاصه شده اند.

Protection: حفاظت، عضو آسیب دیده باید در مقابل آسیبهای بیشتر و نیز حرکات و اقدامات آسیب رسان مورد حفاظت قرار گیرد. به عنوان مثال بانداژ، آتل گیری و بی حرکتی بوسیله آویز کردن یا پوشش های ویژه می تواند عضو آسیب دیده را در برابر آسیب بیشتر یا بدتر شدن آن حفاظت کند.

Rest: استراحت، در صورت امکان باید از حرکت عضو آسیب دیده جلوگیری نمود. این استراحت برای جلوگیری از افزایش التهاب بسیار مفید است. همچنین استراحت برای فرد آسیب دیده نیز توصیه می شود.

Ice: یخ، سرد کردن عضو و موضع آسیب باعث کاهش التهاب و جلوگیری از افزایش آن می شود. سرد کردن باید از اولین دقایق آسیب شروع شده و بسته به وسعت و شدت آسیب بین 48 تا 72 ساعت ادامه داشته باشد. پروتکل توصیه شده برای یخ درمانی بصورت سرد کردن به مدت 20 دقیقه در هر ساعت می باشد. این کار با گذاشتن کیسه حاوی یخ که در پارچه ای پیچیده شده است روی موضع آسیب انجام می شود. نباید یخ بصورت مستقیم روی پوست قرار گیرد چرا که باعث آسیب سرمایی عضو می شود.

Compression: فشار، فشار بر عضو و موضع آسیب باعث جلوگیری از تورم بیشتر بافت و عضو آسیب دیده می شود. این امر باعث می شود تا التهاب کمتر عضو در بهبود زودتر آن موثر باشد. فشار بر موضع آسیب بوسیله بانداژ ساده یا کشی و یا استفاده از نوارهای الاستیک قابل انجام است. برخلاف یخ، فشار بصورت مداوم باید اعمال شود و تنها در استراحت شبانه باید باز شود. در بانداژ فشاری باید به وجود جریان خون در انتهای عضو دقت نمود.

Elevation: بالا نگه داشتن، بالا نگه داشتن عضو آسیب دیده نسبت به سطح قلب باعث کاهش تورم موضع آسیب و جلوگیری از پیشرفت عوارض آسیب می شود. این اقدام بویژه در هنگام استراحت باید انجام شود.

Support: حمایت، عضو آسیب دیده باید در فعالیتهای خود، مورد حمایت قرار گیرد تا فشار کمتری بر آن وارد شود. به عنوان مثال برای حمایت اندام تحتانی می توان از عصا استفاده کرد.

باید توجه داشت که همیشه همه اقدامات PRICES قابل انجام نیست ولی این اقدامات در کاهش عوارض آسیبهای ورزشی و تسریع در بهبود آنها موثر بوده و حتی الامکان باید در موارد آسیب دیدگی انجام پذیرند.

پيچ خوردگي مچ پا: به کشش بیش از حد یا پارگی رباط های نگه دارنده استخوان های مچ پا گفته می شود. در پیج خوردگی خارجی، کف پا به سمت داخل می چرخد و رباط های خارجی و گاهی اوقات، رباط های داخلی صدمه می بینند. این حالت شایع ترین پیچ خوردگی مچ پا است. در پیچ خوردگی داخلی، مچ پا به سمت خارج می چرخد و رباط های داخلی و گاهی اوقات رباط های خارجی دچار صدمه می شوند. ضربه مستقیم به مچ پا، صدمه پیچشی یا چرخشی مچ پا،

ورزشکار روی پای غیر مسلط فرود می آید. ورزشکار در یک گودال می افتد یا پایش در سطوح غیر همسطح زمین گیر می کند.

درد در اطراف استخوان های داخلی و یا خارجی مچ پا و تورم و احتمالا تغییر رنگ از نشانه های بروز این صدمه است.

اگر درد، تورم و فقدان حرکت شدید است، از راه رفتن ورزشکار جلوگیری کرده و ضمن آتل بندی مچ پا او را نزد پزشک بفرستید.در صورت وجود شوک آن را درمان کنید و به آرامی به مدت 15 دقیقه از یخ بر روی موضع استفاده کنید.

وقتی ورزشکار توسط پزشک معاینه و مرخص شد و قدرت، دامنه حرکتی و انعطاف پذیری طبیعی مچ پا را کسب کرد، می تواند فعالیت مجدد را آغاز کند. هنگام بازگشت به تمرین ورزشکار باید از نوار پیچی یا بست های حمایتی استفاده کند.

ورزشکاران باید تمرینات انعطاف پذیری و قدرتی پیش از فصل را انجام دهند.

صدمات مچ و ساق پا شایعترین صدمه در میان کوهنوردان است. از این رو، آموختن چگونگی درمان صدمات اندام تحتانی دارای اهمیت بسیار است. ممكن است پيچ خوردگي خفيف مچ پا به شدت دردناك باشد در حالي كه آسيب ديدگي شديدتري همچون شكستگي استخوان يا پارگي رباط در ابتداي علائم مشخصي نداشته باشد. درد و حساسيت موضعي، تورم، تغيير شكل موضعي، خون مردگي ( گاهي اوقات) حركت مفصل در جهتي كه موجب كشيدگي رباط ميشود ، درد را تشديد مي كند. در هنگام مواجه با این نوع از آسیب دیدگب پاي آسيب ديده را بالا بگيريد، نبايد پا در حالت ايستاده يا نشسته آويزان باشد. بلكه بايد آن را روي چهار پايه اي قرار دهيد، زير پا، بالش يا محافظ نرمي بگذاريد تا ارتفاع آن از لگن بالاتر بيايد. اين كار به تخليه مايعات در فضاي بين بافتي كمك مي كند و از انباشتگي مايعات در بافت و متورم شدن دور تا دور مچ پا جلوگيري مي كند. از نوك انگشتان تا زير زانو را باند پيچي كنيد، ساده ترين راه حمايت مؤثر از پا استفاده از باند جورابي است كه مي توان آن را مانند جوراب به پا كرد. اگر تورم زياد است از باند جورابي دولا استفاده كنيد. اگر مچ پا خيلي متورم شده باشد، مي توان براي حمايت از آن و كاهش تورم از وسايل تخته بندي استفاده كرد. از باندهاي غير ارتجاعي استفاده نكنيد مگر اينكه واقعآ بتوانيد آن را به طور صحيح به كار گيريد. به هر حال هر ضايعه سنجي را در اطراف مچ پا بايستي محكم ولي قابل ارتجاع باند پيچي كرد. تا مدتي پس از آسيب ديدگي تورم مچ پا بيشتر مي شود و در صورتي كه آن را حمايت نكنيد ممكن است دردناك و داغ شود و صدماتي بيشتر حاصل گردد.

ـ براي حمايت از مفصل، هيچگاه براي صاف كردن مفصل در رفته اقدام نكنيد.

 ـ فراموش نكنيد كه در هر نوع باند پيچي هر 15 دقيقه يكبار جريان خون پا را بررسي كنيد. ناخن شست آسيب ديده را فشار دهيد و سپس آن را رها نماييد، دقت كنيد كه سرعت بازگشت رنگ قرمز به بستر ناخن چقدر است. اگر بستر ناخن سفيد بماند باند پيچي را فوراً‌ شل يا باز كنيد.

ـ اگر مچ پا دردناكتر از آن است كه بتوانيد به راحتي روي آن راه برويد،‌ وزن خود را روي آن منتقل نكنيد، در مواردي كه مجبوريد به جايي برويد، لي لي كنيد يا از عصا استفاده كنيد. در طول مدتي كه پا در حالت استراحت است و پا بالاتر قرار دارد بايد سعي كنيد كه مچ پا را در حدي كه دردناك نباشد به صورت مستقيم به سمت بالا و پايين حركت دهيد،‌ سعي نكنيد مچ پا را بچرخانيد زيرا اين كار مفصل را دردناكتر مي كند. در دررفتگي باز احتمال عفونت هم وجود دارد،‌ كه بايد زخم ايجاد شده را پانسمان كرد.

پيچ خوردگي زانو: اين عارضه در اسكي بازان شايعترين نوع صدمه اي ضربه به زانو است. اين اتفاق هنگامي روي مي دهد كه زانو خميده است،‌ همچنين اگر به هنگام راه رفتن يا دويدن پا بلغزد و گير كند يا هنــگام چرخيدن ورزشكار، اين عارضه رخ مي دهد. در رفتگي مفصل زانو هرچند نادر است ولي اگر ديده شود بسيار خطرناك است. هر گونه تغيير شكل كه در اطراف زانو ديده شود، صرفنظر از اينكه شكستگي استخوانها باشد يا در رفتگي مفصل، می بايستي تحت مراقبت قرار گيرد. برای کمک اولیه، مفصل زانو را بايستي با يك وسيله سفت نظير يك قطعه چوب پيچيده شده در پارچــه اي پنبه اي محافظت نمود. زانو را خم نكنيد،‌ با خم كردن زانوي متورم و دردناك، ممكن است تورم افزايش يابد. چمباته زدن روي زانو مي تواند باعث افزايش آسيب ديدگي شود. زانو را راست نگه داريد و به هنگام نشستن، پا را روي بالش يا چهار پايه اي قرار دهيد، زانو را تا حدي كه دردناك نباشد حركت دهيد. ‌ يك شكستگي استخوان يا در رفتگي مفصلي هميشه ممكن است به عروق و اعصاب مجاور محل ضايعه را آسيب رسانيده باشد بنابراين در هريك از اينها بيمار را از نقطه نظرهاي زير معاينه كنيد، بي حسي يا فلج در زير محل شكستگي يا در رفتگي، از بين رفتن نبض شرياني در زير محل شكستگي يا در رفتگي،‌ اگر عروق يك عضو به وسيله استخوانها نيشگون گرفته شده و يا قطع شده باشد، انتهاي آن عضو، سرد مي شود و اگر چنين حالتي موجود باشد، درمان عضو به وسيله يك پزشك، نهايت فوريت را دارد.

کشیدگی عضلات نرمه ساق پا: به کشش بیش از حد یا پارگی عضلات نرمه ساق پا گفته می شود. انقباض شدید و قوی عضلات نرمه ساق پا، عضلات ضعیف مستعد کشیدگی هستند. ورزشکار توسط یک ضربه مستقیم یا صدمه پیچشی مصدوم نشده است. ورزشکار ممکن است یک حرکت انفجاری نظیر جهش و دو سریع را انجام داده باشد. درد عضلات پشت ساق پا، تورم و تغییر رنگ در صورت شدید بودن صدمه، احتمالا تغییر شکل در موضع صدمه دیده و احتمالا ناتوانی در کشش بدون درد پا از علائم آن هستند.

برای کشیدگی های خفیف، از ورزشکار بخواهید به آرامی عضلات نرمه ساق پا را کشش دهد. اگر درد و فقدان عملکرد شدید است، از راه رفتن ورزشکار بر روی پای مصدوم جلوگیری کنید و او را نزد پزشک بفرستید. در صورت وجود شوک آن را درمان کنید، و به آرامی به مدت 15 دقیقه از یخ بر روی موضع استفاده کنید.

ورزشکار زمانی که توسط پزشک معاینه و مرخص شد و قدرت و انعطاف پذیری طبیعی عضلات نرمه ساق پا را به دست آورد، می تواند فعالیت را آغاز کند. ورزشکار هنگام شروع مجدد فعالیت می تواند از نوار کشی یا ساق بند های استرچ برای حمایت از عضلات نرمه ساق پا استفاده کند.

ورزشکاران باید تمرینات انعطاف پذیری و قدرتی پیش از فصل را انجام دهند. اطمینان حاصل کنید ورزشکاران عملیات گرم کردن بدن به ویژه حرکات کششی را قبل از تمرین و به مقدار کافی انجام می دهند.

ضرب دیدگی ساق پا: به کوفتگی جلوی ساق پا گفته می شود که علت آن ضربه مستقیم است. درد در ناحیه ضربدیده، اگر محل متورم شده بر روی عصب و شریان های پا فشار وارد کند، احتمالا بی حسی و سوزش به وجود می آید. احتمالا ناتوانی در خم کردن زانو یا کشیدن پا به طرف پایین، تورم و تغییر رنگ از علائم آن است.

اگر درد و فقدان حرکت شدید است، از راه رفتن ورزشکار بر روی پای مصدوم جلوگیری کنید و او را نزد پزشک بفرستید. اگر ضربدیدگی شدید است، زانو و ساق را با امکانات موجود آتل بندی کنید. به آرامی و به مدت 15 دقیقه از یخ بر روی موضع استفاده کنید.

در مورد ضربدیدگی های متوسط و شدید، تا زمانی که ورزشکار توسط پزشک معاینه و مرخص نشده و قدرت و انعطاف پذیری طبیعی را کسب نکرده است، نمی تواند فعالیت ورزشی را آغاز کند. ورزشکار باید هنگام شروع مجدد فعالیت از بالشتک های حمایتی استفاده کند.

برانـكارد ابتکاری: بسته به ذوق شخصي مي توان انواع و اقسام برانكاردها را ساخت مثلاً بـا دو چوب بلند و يك پتو كه به دور بيمار پيچيده مي شود مي توان يك برانكارد ساخت كه او را مانند ننوئي در برگيرد و هنگام رسيدن به بيمارستان مي توان چوبـــها را مستقيماً از زير بيمار خارج ساخت. همچنين مي توان به وسيله 10 تا 15 متر طناب يك برانكارد مناسب ساخت به اين ترتيب كه طناب را روي زمين پهن نموده و به صورت حلقه هاي مارپيچ در مي آوريم و پس از آن بيمار را روي سطح صاف آن قرار داديم حلقه هاي آن را با كمك افراد از اطراف مي گيريم و بلند مي كنيم.